Temekî şegu belsîzdîk pen bedeulîkke jol aşadı

Erler men âyelderdîñ jınıstıq funktsiyalarına temekî şegudîñ kerî saldarına ayrıqşa toqtaluğa boladı.

Temekî şegudîñ ziyanı erlerge qarağanda âyelderde köbîrek bayqaladı. Sebebî temekî, ûrpaq düniege âkeletîn âyeldîñ jınıstıq organizmînîñ negîzgî funktsiyasın bûzadı. Meditsinalıq statistikağa jügînsek, erlerde de, âyelderde de dâl osı temekî şegu saldarınan jınıs müşelerînîñ funktsiyası orasan zardap şegîp, belsîzdîk, jınıstıq qatınasqa degen salqındıq orın aladı. Âyelderdîñ jatır müşesînîñ qızmetî naşarlap, tüsîkter, merzîmînen bûrın tuu siyaqtı aurularğa tîkeley sep boladı. Sonday-aq balanıñ ölî bop düniege kelu qaupî 20-30 payızğa artadı.

Temekî şegu âyelderdîñ jûmırtqalıq jasuşa qalıptastıru funktsiyasın büldîredî. Temekî qûramındağı ulı zattar îştegî nâreste üşîn asa qauîptî. Temekî qûramındağı asa ziyandı poloniy elementî (Ro210) dâl osı ana jatırındağı jûmırtqalıq jasuşalarda jinaladı, sonan soñ mutagendî qasietterînîñ arqasında (jartılay ıdırau merzîmî 200 jıl) toksindîk ulı zat retînde mutatsiya tudıradı. Mûnday kerî âser, âsîrese bala bîtu men onıñ damuı kezînde qattı bayqaladı. Ro210 bolaşaqta balanıñ dene bîtîmîndegî auıtquşılıqqa, kem-tar bolıp qaluına bastı sebepker boladı.

Temekî şegu erlerdîñ de jınıstıq funktsiyalarınıñ qalıptı jûmısın bûzıp, qapıda qaldıradı. Temekî şegu erler arasında tütîkşe auruların tudıradı. Temekî şegetîn erkekterdîñ tütîkşe aurularımen auıru ıqtimaldığı şılım tartpaytın erlermen salıstırğanda ekî esege köp boladı. Eñ negîzgîsî, nikotin qanğa sîñgennen keyîn tîrî spermatozoidtardıñ sanın azaytadı. Andrologiyalıq zertteuler nâtijesîne süyener bolsaq, temekî şegetîn erkektîñ spermasındağı tîrî spermatozoydtardıñ azaiu körsetkîşî tömendegîdey:

- künîne 10-30 temekî kezînde - 40%-ğa;

- künîne 40 temekîden artıq kezde - 46%-ğa;

- temekî şegu uaqıtı 10 jıl bolsa - 31%-ğa;

- temekî şegu uaqıtı 10 jıldan artıq bolsa - 64%-ğa;

deyîn tîrî spermatozoidtardıñ sanı azayadı. Sâbi süygîsî kelgen erkektîñ spermasında tîrî spermatozoidtardıñ mölşerî 60-65%-dan kem bolmauı kerek. Al tîrî spermatozoydtardıñ sanı 30-40%-ğa tömendegende, bala bîtu mümkîndîgî joq dese de boladı. Mûnımen qosa, temekî şegu, âsîrese ûzaq şegu erkektîñ erte uaqıtta belsîzdîkke ûşırauına, jınıstıq qatınasqa degen salqındıqtıñ erte jastan payda boluına sep boladı.

Temekî şegudî tastağan erkekterdîñ jınıstıq funktsiyalarınıñ qayta qalpına kelu üderîsî öte bayau bolsa da, qayta qalpına kelu mümkîndîgî bar. Al âyelder temekînî tastap, densaulığın qayta qalpına keltîrgen künnîñ özînde jatırdağı jûmırtqalıq jasuşalarında jinalatın poloniyden tolıqtay arıla almaydı.

Nûrbek Qayırmûhammed
date09.06.2017readCount2341printBasıp şığaru