Şaş kütîmî. Qayızğaqtı qalay ketîremîz?

Sabınnıñ ornına ayran nemese jûmırtqanıñ sarısın paydalanuğa boladı. Ayrandı bastıñ terîsî men şaşqa jaqsılap jağıp, bastı oramalmen baylap, 5-10 minuttan keyîn ıstıq sumen juu kerek. 1-2 jûmırtqa sarısın ağınan ayırıp, îşînde azdağan mölşerde suı bar ıdısqa qûyıp aralastırıp, şaştı sonımen juıp, sonan soñ ıstıq sumen şayadı. Şaştı juıp bolğan soñ onı jûmsaq sülgîmen sürte otırıp, keptîrgen dûrıs. Bastı oramalmen baylamaydı. Qûrğaq şaştı juar aldında bîrneşe sağat bûrın kez-kelgen ösîmdîk mayımen maylaydı.

 

Şaştı tarau

Qısqa şaştı tübînen, ûzın şaştı ûşınan bastap taraydı. Taraqtıñ tîsterî sirek jâne ötkîr bolmasın. Şaştı ŝetkamen tarasa, ol jaqsı tazalaydı, bas terîsînîñ qan aynalımın jaqsartadı. Ŝetkamen şaştıñ tübînen ûşına deyîn bîrneşe ret jatqıza taraydı. Ŝetka qattı, bîraq tîkenektî bolmağanı jaqsı. Basqa bîreudîñ tarağın, ŝetkasın paydalanuğa bolmaydı.

Auır jâne tar bas kiîmder, kün sayın parik kiiu terîge salmaq tüsîrîp, şaşqa auanıñ baruın qiındatıp, şaştıñ tüsuîne sebep boladı. Künnîñ, jeldîñ, teñîz suınıñ, şañnıñ âserînen şaş küñgîrt tartadı, qûrğaydı, qatayadı. Suıq ta şaşqa ziyandı. Sol sebeptî suıq künderî mîndettî türde bas kiîm kiîp jürgen dûrıs. Şañ-tozañda jûmıs îstegende basqa oramal baylaydı, jeñîl, alayda şañ ötkîzbeytîn bas kiîm kiedî.

 

Qayızğaqtı ketîru

1. Qayızğaqtan şaş tüsîp, adam bası tîptî taqırbas bolıp ta qaladı. Qazaq dalasında oğan em bolatın ösîmdîk-alabûta (alabota dep te ataydı), sora şöpter. Olardı jinap alıp keptîredî, qajet kezînde tüygîştep ûntaqtaydı da siırdıñ ayırğan mayına qosıp qoyırtpaq botqa jasaydı. Sonı basqa jağıp, bastı oramalmen baylap jüredî. Kün aralatıp bastı ıstıq sumen juadı. Şaş tım qalıñ bolsa sabındı qoldanadı. Jalpı, qayızğaq ketkenşe bastı sabınmen jumay tûra tûrğan dûrıs. Taraqpen tarasa da jetkîlîktî.

2. 100 gr qalaqay japırağın jartı litr suğa sîrke suımen qosıp, jartı sağat qaynatadı. Qaynap bolğan soñ süzîp, eşteñe qospay, tek özîmen ğana 8-10 kün sayın bastı juadı.

3. Qûrğaq şaştağı qayızğaqtı bılay ketîredî: tînîke ojaudıñ nemese kîşkene mes- kenîñ tübîne 3 qasıq ösîmdîk mayın qûyadı. Şamalı qızdıradı. Şaştıñ arasın jîk-jîk etîp alıp, maqta oralğan tayaqşamen âlgî jılı maydı şaştıñ tübîne, qûyqağa jağadı. Sosın basqa polietilen qalta kiîp, sırtınan tüktî sülgîmen orap tastaydı. Sosın mınanday qospa âzîrleydî: 3 qasıq ösîmdîk mayın tînîke ıdıqa qûyadı, oğan 2 şay qasıq alma sîrke suın qosadı, şamalı qızdıradı. Bûl qoyırtpaqtı şaşqa jağıp, 2 minuttan soñ jûmırtqanın sarısı qosılğan jılı sumen şaştı juadı. Mûnan keyîn 1 legen suğa 1 şay qasıq sîrke suın qosadı, şaştı soğan malıp şayıp tastaydı. Şaştıñ ağaruı Şaştıñ ağaruı adam ağzasınıñ mal önîmderîn tım köp tûtınuınan da boladı. Şaşı erte ağarğan adamdardıñ miğa qan qûyılu, jüregînîñ qabınuı, qısıluı, qûyañ, artrit târîzdî aurularğa beyîmdîlîgî basqalarğa qarağanda öte joğarı.

Adamdar qartaya bastağanda şaştarı pigmentterîn joğaltıp, ağara bastaytındığı anıq. Şaş adam 20-30 jasqa kelgende de ağara bastaydı deydî dârîgerler. Al ağarğan şaş jîñîşkere tüsedî eken. Dûrıs kütîlmegen şaş nemese ol auruğa şaldıqsa, adam sozılmalı auıruğa ûşırasa da şaş tüsedî. Alkogolden, temekîden sozılmalı ulanu da şaşqa öte ziyandı.

date29.03.2017readCount3419printBasıp şığaru