Bas auıruın basqıñız kelse...

 

Bas auruınıñ sebepterî

Bas auruı – ağzanıñ âr türlî patologiyalıq haldegî auırsınu sezîmînîñ sipattaması. Negîzgî sebepterî: psihikalıq jâne emotsiyalıq şarşau, bas miı tamırlarınıñ sklerozı, bas saqinası, midıñ organikalıq auruları (îsîk, insult jâne t.b.), jûqpalı aurular, köz, qûlaq sırqattarınan (mısalı, alıstı köre almau, otit, t.b.), ulanu, îşkî sekretsiya bezderî qızmetînîñ bûzıluınan, sonday-aq, qan qûramındağı zat almasu protsesterîn üdetetîn (adrenalin, gistamin, t.b.) zattardıñ şamadan tıs köbeyîp ketuînen de boladı.

Bas auruınıñ sipattaması

Qan aynalu jüyesînîñ qızmetî bûzılğanda (gipertoniyalıq aurular, gipotoniya, bas saqinası — migren) miğa qan bîrkelkî kelmeydî de, bas sırqırap, solqıldap jâne tırısıp auıradı. Bası auırıp otırğan adamnıñ mazası ketedî, moyın bûlşıq etterî qûrısadı. Mañday, samay, töbe aymaqtarınan auru sezîmî üşkîl nervter, al şüydeden — kezbe, tîl-jûtqınşaq jüyke jüyelerî jâne moyın örîmderî arqılı berîledî. Bas auıru belgîsînîñ küşî mi bölîgînîñ qızmetterîne, âr adamnıñ tabiği jaratılısına, atap aytqanda, auru sezîmîn qabıldau deñgeyîne de baylanıstı boladı.

Bas auruı jâne zamanaui meditsina

Bas auruınıñ türî qanşalıqtı köp bolsa, emdîk joldarı da sonşalıqtı köp. Mâselen, üy jağdayında jüykenîñ jûqaruınan, şarşau-qaljıraudan, vegativtî jüyke tozudan bolğan bas aurular jaylı demalıstan, ûyqı jâne tamaq târtîbîn retke keltîruden qaytuı mümkîn. Zamanaui meditsinada aurudı jeñîldetetîn, qoydıratın türlî tâsîlder, farmakologiyalıq qûraldar da qarastırılğan. Salqındı, suıqtı, sülîktî, qışa qağazın, tañğıştı, jılı vannanı, duştı, massajdı paydalanuğa da boladı.


Bas auruı jâne Qûran

Sözsîz adam üşîn Qûranda şipa bar. Alla Tağala Qûranda: «Ey, adamdar! Aqiqatında, senderge özderîñnîñ Rabbıñnan nasihat, kökîrektegî nârselerge şipa jâne imandılar (mümînder) üşîn jolbasşı (tura joldı ûstanuğa basşılıq) ârî meyîrîm (Qûran) keldî» deydî («İunus» süresî, 57-ayat). Qûrandağı dem salu ayattarın da aurudıñ betîn qaytaruğa paydalanuğa boladı. Dem salu – nauqas adamğa Qûran ayattarımen nemese sahih hadisterde kelgen dûğalardı oqıp dem salu, yaki auıratın jerge qoldı qoyıp oqu dep tüsîndîrîledî. Bûl - Qûran jâne sahih hadistermen orındalsa, Allanıñ qalauımen paydalı boladı. Onıñ eñ qarapayım türî retînde: «Fatiha» süresîn 7 ret oqudı nemese «Iqılas», «Fâlaq», «Nas» sürelerîn 3 retten, «Ayatül-Kürsînî» 1 ret oqudı aytar edîk.


Bas auruı jâne sünnet

İbn Mâjanıñ hadister jinağında Payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) bas auırğan jağdayda (basına) qına qoyıp: «Allanıñ qalauımen, bûl bas auruğa kömektesedî», - dep aytqandığı keltîrîlgen. Sonday-aq, İbn Abbastan jetken hadiste Payğambarımızdıñ mûnday jağdayda basın orap, baylap tastaytındığı aytıladı.

Qınamen emdeu – osınday âdîsterdîñ sünnette kelgen nûsqası. Eger bas auruınıñ sebebî – qabınu bolsa, eñ dûrıs tâsîl – qınanı tañğışpen (tampon) paydalanu. Sebebî, qınanıñ boyında qaytalanbas nığaytqış qasiet bar. Ol jüyke jüyesîne de, ağzalarğa da âser etedî.

Bûharidıñ «Tarih» kîtabında jâne Âbu Dâuîttîñ jinağında Alla Elşîsînîñ (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) bas auruğa şağımdanğan adamğa: «Hidjama jasat», ayağınıñ auırsınuın aytqan adamğa: «Qınanı qoldan!» dep aytqandığı jazılğan.

Sonımen qatar Tirmizidîñ kîtabında Payğambardıñ (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) qızmetşîsî Salma umm Rafildîñ: «Payğambar qanday da bîr jaraqat alsa (kesîlgen, tüyrelgen, jarılğan) mîndettî türde qına jağatın» degendîgî aytıladı.

 

Qınanıñ paydası

Qınanıñ basqa da artıqşılıqtarı: küyîk şalğanda kömektesedî, qınamen jasalğan tañğıştar (tampon) jüyke jüyesîne oñ âser etedî, qına sağızınıñ oyıq jarağa, merezge (yazva) jâne auız quısınıñ îrîñdeuîne paydası bar, plevrit (ökpe qabınıñ talaurauı) kezînde tazalanğan balauız jâne itmûrın mayına aralastırıp qoldanuğa boladı. Sonday-aq, şeşek auruına qarsı paydalanıladı.

date16.02.2017readCount5924printBasıp şığaru