Buınğa da bap kerek

Bügînde köp tarağan aurulardıñ bîrî – buın auruı. Onıñ payda bolu sebebî ârtürlî. Köp jağdayda adamnıñ az qimıldauı, suıqtau,ekologiyanıñ ziyandı âserî, kaltsiydîñ jetîspeuînen tuındaydı. Adam 25 jasqa deyîn-aq kaltsiydî öz ağzasınan şığara aladı. Al 25 jastan keyîn mîndettî türde ağzanıñ kaltsiy qorın tolıqtırıp otıru kerek. Mûndayda süt, süt önîmderîn mol paydalanudıñ mañızı zor. Bûl auru asqınıp ketse, ömîr sapasın naşarlatadı. Tîptî mügedektîkke de alıp keluî mümkîn.  Sondıqtan ârbîr adam öz densaulığına asa ülken jauapkerşîlîkpen qarauı kerek.

Osteoartroz – qol–ayaq, omırtqa bağanası buındarınıñ degeneratsiyalı – distrofiyalıq auruı. Bûl auruda buındardıñ şemîrşegî ıdırap joyıladı, osıdan süyekterdîñ betterî jalañaştanadı, şettîk osteofitter jâne ekînşî sinovit damidı. Negîzînde, buın şemîrşegînîñ degeneratsiyası organizmnîñ tabiği qartaiuınan damitın fiziologiyalıq protsestîñ bîrî. Osteoartroz jası 60-tan asqan adamdardıñ barlığında boladı.

Damu tegîne qaray osteoartrozdı ekî türge böluge boladı. Bîrînşî türî – bûrın zaqımdanbağan sau buın şemîrşekterînîñ uaqıtınan erte tozuı. Ekînşî türî – bûrın bolğan zaqımdardıñ saldarınan buın şemîrşegînîñ jüre bara damitın degeneratsiyalıq bûzılısı. Sau şemîrşektîñ betî tegîs, jıltır jâne sinoviyalıq sûyıqtıqpen maylanıp tûradı. Şemîrşektîñ negîzgî zatı proteoglikandardan, gialuron qışqılınan qûralğan. Proteoglikandar sumen jâne qışqılmen tığız baylanısqan, şemîrşek qûramınıñ 70 % - ı sudan tûradı. Sudıñ moldığı salmaq tüskende şemîrşektîñ basıluına jol bermeydî. Su men kollagennîñ moldığınan şemîrşek asa mıqtı boladı. Mûnday qûrılım şemîrşektîñ elastikalıq qasietîn qamtamasız etedî. Osteoartrozda türlî sebepterden şemîrşek uaqıtınan bûrın tozıp, tez «qartayadı». Şemîrşektîñ metabolizmî bûzılıp, hondrotsitter joyıladı, proteoglikandarı azayadı. Şemîrşek qûrğay bastaydı. Derttîñ erteleu satısında şemîrşek jûmsarıp, betî bürtîktenîp, jıltırlığınan ayırıladı. Bara–bara şemîrşek toza kele jûqaradı, talşıqtarı ıdıraydı, şemîrşekter tîlînîp jarıladı, osıdan betînde köptegen sañılaular payda boladı. Şemîrşektîñ jûqaruınan jâne joyıluınan buınnıñ jîgî tarıladı, jalañaştanğan süyekterdîñ bastarı bîr-bîrîne taqalıp, üykele kele betterî tığızdaladı. Osteoartrozdıñ etiologiyasında îşkî jâne sırtqı faktorlar ayqındaluı kerek.

Îşkî faktorlar:

  • dene bîtîmînîñ nemese qimıl-tîrek jüyesînîñ kemîstîgînen buın betterînîñ üylesîmdîlîgînîñ joyıluı (qaztaban, omırtqa bağanasınıñ skoliozı, buın osînîñ auıtquı, jalğamalardıñ osaldığı, sîñîrdîñ sozıluı t. b.) ;
  • buınğa salmaq tüsîretîn semîzdîk;
  • endokrindîk bûzılıstar (qanttı diabet, akromegaliya, gipotireoz, klimaks);
  • metabolizmdîk bûzılıstar;
  • buın şemîrşegînîñ gender kemîstîgînen osaldığı;

Sırtqı faktorlar:

  • jaraqattar, mikrojaraqattar;
  • türlî zattarmen ulanu;
  • fizikalıq ıqpaldar (suıqtanu, ılğaldılıq, sâulelenu, vibratsiya).

Küş tüsetîn buındar basım zaqımdanadı. Eñ jiî qol sausaqtarınıñ falangaaralıq buındarı, bas başpaydıñ taban-falangalıq buını, tîze, ûrşıq, moyın, belomırtqa buındarı zaqımdanadı. Aurudıñ bastı belgîsî – buındardıñ auıruı, yağni salmaq tüskende, mısalı jürgende, baspaldaqpen köterîlîp tüskende, buındardıñ auıruı kün ûzaq jürîp-tûrudan, ârtürlî qimıldardan keşke qaray küşeye tüsedî, al tünde, tınış jağdayda basıladı. Tağı bîr erekşelîk – buındardıñ alğaş qadamdar jasağanda qattı auıruı. Buındar salqın tise, aua rayı naşarlasa jâne salmaq tüsse, sızdap, keyde kemîrîp auıradı. Jergîlîktî qanaynalımnıñ bûzılısınan jâne gipoksiyadan, ûzaq bîr qalıpta bolğanda, buındar şamalı uaqıt sîresuî mümkîn. Bîraq sîresu 30 minuttan artıqqa sozılmaydı. Süyek betterînîñ bûdırlanuınan qozğaltqanda buındar sırtıldaydı (buındardıñ krepitatsiyası). Teksergende – buındardıñ krepitatsiyası, auırsınuı, îsînuî jâne qimıl kölemînîñ şekteluî bayqaladı. Keseldîñ keşteu satısında buın mañı tînînde fibrozdıq protsester damidı, şel qabatı qalıñdaydı, bûlşıqetî atrofiyalanadı, osıdan buınnıñ pîşînî bîrşama bûzıladı. Sausaq buındarınıñ zaqımdanuı – basım zaqımdanatın – sausaqtıñ şetkî jâne ortañğı falangaaralıq buındarı. Osteofitter buınnıñ sırtında tüyîn târîzdî körînedî. Tüyînder şığar aldında buındar bîraz uaqıt aşıp, şanşıp, ûyıp auıradı. Bîraq tüyînder şıqqan soñ, bûl belgîler basıladı. Tüyîndî osteoartroz tûqım qualauğa beyîm, âsîrese âyel jağınıñ bîrneşe ûrpağında taraladı. Qol ûşımen, âsîrese, suıq suda, köp qızmet jasağanda buındar îsînîp qızaradı. Aurudıñ asqınu satısında sausaqtıñ ûştarı qisayadı, keyde osteofitter tek tüyîn siyaqtı bolıp qoymay, buındı jağalay ösîp, saqina târîzdenedî. Üy şaruasımen nemese keybîr kâsîptermen aynalısatın adamdarda bas barmaqtıñ bîlezîk – alaqan buını jiî zaqımdanadı. Mûnday nauqas barmağın alaqanına qaray bügîp jüruge mâjbür boladı. Rentgenogrammada ülken jîlînşîktîñ aydarşıqtıq ösîndîsî biîktep, süyîrlenuî, buın sañılauınıñ tarıluı, köptegen osteofitterdîñ boluı anıqtaladı. 

Osteoartrozdıñ rentgendîk körînîsîne mına belgîler tân:

1. Şemîrşektîñ bûzıluınan buın jîgînîñ tarıluı

2. Epifizderdîñ jiekşelîk osteoartrozı (subhondralıq osteoskleroz)

3. Epifizder şetîn jağalağan osteofitter

4. Süyekterdîñ basında kistalardıñ tüzîluî

5. Süyekterdîñ ûyasınan taiuı

6.  Osteoporoz.

Differentsialdıq diagnostikanı revmatoidtıq artritpen, podagramen, tuberkulezdîk spondilitpen, Behtereev auruımen jâne omırtqa bağanasınıñ îsîgîmen jürgîzu qajet.

Emnîñ negîzgî maqsatı - auırsınudı basu, şemîrşektîñ bûzılısına jol bermeu jâne zaqımdanğan buınğa küş tüsuîn jeñîldetu.

1. Zaqımdanğan buındarğa küş tüsudî azaytu. Ûzaq jüruge, tûruğa (jürgennen görî tûrğan qiındau), baspaldaqpen jiî köterîlîp, tüsuge tıyım salınadı. Jürîs arasında 5-10 minut tınığu jâne tayaqqa nemese baldaqqa süyenîp jüru qajet. Buınğa tüsetîn salmaqtı azaytudıñ kelesî bîr jolı – dene salmağın qalıpqa keltîru. Arıqtau üşîn gipokalloriyalıq emdâm, jalpı massaj, aşığu künderîn qoldanadı. 

2. Şemîrşek metabolizmnîñ jâne süyek tipînîñ mikrotsirkulyatsiyasın arttıru.

densaulyq.kz

date24.01.2017readCount4723printBasıp şığaru