Qoltıq terşeñdîgînen qalay qûtılamız?

Bîr qarağanda, terşeñdîk tabiği fizeologiyalıq qûbılıs, ağzanıñ dene qızuınıñ joğarılauına qarsı jauabı siyaqtı körînedî. Bîraq köptegen adamdar üşîn şamadan tıs terleu nağız azapqa aynaladı. Terşeñdîkpen küresu maqsatında antiperspiranttar men dezodoranttar şığaratın tûtastay bîr industriya jûmıs îsteydî, jaña meditsinalıq emdeu âdîsterî şığıp jatır…

Deneden terdîñ mölşerdegîden köbîrek nemese şamadan tıs bölînuîn dârîgerler gipergidroz dep ataydı (giper – joğarı, gidro – su). Terdîñ bölînu mölşerînîñ ekî türlî jolı boladı, mûnıñ bîrînşîsînde ol tuberkulez, nevrasteniya, nevrit, ûyqı bezînîñ sırqattarı, semîzdîk siyaqtı aurularmen auırğan kezde bîlînedî. Jergîlîktî (alğaşqı) gipergidroz essentsialdı dep ataladı. Terşeñdîk alaqandarda, tabandarda, bette, qoltıq astında körînîs beredî. Onıñ üstîne şamadan tıs ter bölînu denenîñ belgîlî bîr jerînde, sonımen qatar bükîl denede, bayqaluı mümkîn. Ter bölînu degenîmîz – ter bezderînen terî üstîne su târîzdî sûyıqtıqtıñ üzdîksîz şığarılıp tûruı. Bûl ağza üşîn mañızdı, mîndettî orındardı: ağzanı qattı ısıp ketuden saqtaydı - jılı terî üstînde ter tamşıları tez bulanadı, demek, jıludı jûtadı da, dene temperaturasın tömendetedî. Denî sau adam aua temperaturası 20-25 gradusqa deyîn köterîlgende nemese denege salmaq tüskende terleydî. Sonımen bîrge jüyke qozğanda bölîngen ter denenîñ sırtındağı barlıq terî qabatında ornalasqan nervtîñ ûştarın, retseptorlardı süyemeldeydî. Bîzdîñ üreylengende nemese auru sezîmîn bastan keşîrgende terleytînîmîzdîñ sebebî osı.
Bîraq ta kâdîmgî tîtîrkendîrgîş jağdaylarda ağza mölşerden tıs köp ter şığara bastasa, mûnday ahualdı gipergidroz dep ataydı. Osınday jağdayğa tözuge, üylesîmdîlîk ornatuğa ârekettenu bükîl denenîñ jâne psihologiyanıñ qinaluına sebep boladı. Sonıñ nâtijesînde tûyıq şeñber payda boladı: küyzelu – terşeñdîk – küyzelu. Jer betî tûrğındarınıñ üş payızı ağzanıñ osınday erekşelîgînen azap şegedî. Öytkenî ol tîptî jınıstıq qarım- qatınas jasauğa böget keltîredî, adamdarmen aralasuğa da kerî âserîn tigîzedî, mamandıq tañdaudı da qiındatadı. Âlemnîñ köp elderînde gipergidrozdı emdeu aqısı meditsinalıq qamsızdandıru boyınşa tölenedî – terşeñdîk mügedektîkke alıp keletîn, belgîlî bîr mamandıqtar boyınşa eñbek etuge mümkîndîk bermeytîn auru retînde tanılğan.
Terşeñdîkpen küresudî bastamas bûrın mölşerdegîden köp ter bölînuînîñ tüpkî sebebîn anıqtau kerek. Jalpı gipergidroz belgîlerî payda bolğanda qandağı qant mölşerîne saraptama jasau kerek: susamır kezînde jalpı terşeñdîk payda boladı. Essentsialdı gipergidrozdı emdeuge kîrîsu aldında şamadan tıs terşeñdîkke sebep boluı mümkîn aurulardıñ bar-joğın anıqtaytın differentsialdı diagnostika jürgîzu kerek. Ol üşîn qandı jalpı saraptamadan ötkîzu, ûyqı bezînîñ qızmetîn tekseru (qannıñ gormondıq saraptaması, UDZ), qandağı qant mölşerîn anıqtau (aşqarında), zârdî saraptamalau, fliuorografiyadan ötu, merezge saraptama jasau (Vasserman reaktsiyası) qajet. Naqtamanı dâlîrek qoiu üşîn sonday-aq gliukozalıq test ötkîzîledî, zârdîñ tâulîktîk jiını tekserîledî, basqa kompiuterlîk tomografiya jasaladı, bas süyektî rentgennen ötkîzedî, qaqırıq saraptamalanadı (ökpe auruına). Mûnıñ bârî dûrıs diagnoz qoiu üşîn qajet, sonda emdeudîñ dûrıs tâsîlîn tañdauğa mümkîndîk tuadı.
Eger gipergidroz âldebîr eleulî aurudıñ saldarı bolıp şaqsa, sol aurudı emdeu kerek.
Essentsialdı gipergidrozben küres ârtürlî dezodoranttar (antiperspiratorlar) kömegîmen bastaladı. Olardıñ qûramına ter bezderîn tûtqırlaytın jâne jağımsız iîstîñ şığuına sebep boluşı mikrobtardıñ köbeiuîne tosqauıl qoyatın zattar kîredî. Alayda mûnday qûraldar bârîne bîrdey kömektese bermeydî. Al, terşeñdîk jalğasa beredî, sonıñ nâtijesînde kiîmnîñ qoltıq tûsı sulanadı, terşîgen alaqanmen qol alısıp amandasu da qolaysız, jûrt közînşe ayaq kiîmdî de şeşuge bolmaydı. Sondıqtan tübegeylî emdîk şaralar qoldanu kajet.
Eger terşeñdîk fiziologiyalıq sipatta bolsa, onımen küresudîñ eñ bîr zamanaui âdîsîn qoldanğan jön. Ol – nerv ûştarındağı atsetilholin böletîn (ter bezderîn, «îske qosatın» zattar) tûstardı tûtqırlaytın botulotoksin dârmegîn denenîñ tereñ tûstarına qoldanu. Botulotoksindî terşeñ tûstarğa engîzbes bûrın bûl jerlerde sınaq alu jürgîzîledî (minor sınaması nemese yodtıq-krahmaldıq testîleu). Ter böletîn mañay yodtıñ spirttî ertîndîsîmen sürtîlîp, artınşa kartop krahmalı jûqalap jağıladı. 5 minuttan soñ ter bölînetîn aymaqtarda öñdelgen tûstar (kökşîl) tüske enedî. Bûl tüstîñ özgerîp tûruı terdîñ bölînu jıldamdığına baylanıstı. Eger kök tüs qoiulana tüsse, bûl jerge dârî köp egîluî tiîs.
Testîleuden soñ osı aumaq markermen belgîlenîp, sol jerge öte jîñîşke inelermen dârmek engîzîledî, 3-5 künen soñ, jekelegen jağdaylarda ekî apta îşînde atsetilholinnîñ bölînuî osı aumaqta toqtaydı, söytîp ünemî terşîp tûratın dene bölîgî 4-6 ay qûrğaq küyde boladı. Osı tiîmdîlîktî saqtau üşîn belgîlengen merzîmde osı âdîs qaytalanadı.
Alayda «Botoks» öte qımbatqa tüsedî. Onı ûdayı qoldanu qiın. Qoltıq astına egu üşîn bûl dârî köp mölşerde qajet, al alaqandarğa odan da köp jûmsaladı. Sondıqtan da şamadan tıs terşeñdîkten ota kömegîmen qûtılğan dûrıs. Qoltıq astına ota kiuretaj âdîsîmen jasaladı: şağın tîlîkter arqılı arnaulı îlmekter engîzîledî, terî etten bölînedî, söytîp, ter bezderî men terdîñ bölînuîne belgî berîp tûratın jüyke talşıqtarı arasındağı baylanıs üzîledî. Bûl âdîsterdî plastikalıq jâne estetikalıq hirurgtar jaqsı meñgergen.

J. Jüzbaev, 
dârîger
Aqtau

date17.01.2017readCount10663printBasıp şığaru