100 türlî auruğa em bolatın şafran ösîmdîgî

Şafran – paydası ûşan teñîz keremet qospa.  Şafrandı qoldanudı âdetke aynaldırğandardıñ bauırı, qanı tazarıp, betînîñ reñî kîredî, köñîl-küydî köteredî jâne barlıq ağzanıñ jaqsaruına bîrden-bîr sebepşî. Bûl – dârîlerdîñ eñ üzdîgî ârî qımbatı.

Şafran aquız ben mayğa bay, bârînen bûrın mûnda paydalı kömîrsular 62 %-ğa deyîn jetedî. A,S, V vitaminderîne qanıq. Kaliy, magniy, fosfor, natriy, kaltsiy, temîr, mırış, mıs, marganets, selen siyaqtı mineraldardı da osı şafrannan tabasız. Sapalı şafran bîr-bîrîne şırmalğan ûzın jîp târîzdî, qara-qızıl nemese qızıl-qoñır tüstî boladı. Qolğa jûmsaq jâne ötkîr iîstî. Qospa qızılküreñ tüstî zağıpırannıñ analığınan alınadı. Zağıpıran jılına 10-15 kün ğana güldeydî.  Güldî jinap, onıñ analığın terîp aluğa qol eñbek kerek. Jâne de kün aşıq, qûrğaq aua-rayında jinağan dûrıs. Keyîn gülden analıqtarın terîp aladı. Bîr gülde 3 tal analıq qana boladı. 1 kg şafran jinau üşîn 150 000-ğa juıq gül teresîz.

4000 jıl boyı qoldanısta jürgen şafrannıñ 90 türlî aurudı emdep-jazatını anıqtalğan. Şafrandı îsîk auruların emdeude köp qoldanadı, tîptî ÎÎÎ-ÎV satıdağı qaterlî îsîktî keşeuîldetuge qauqarlı. Sonımen qatar, şafrandı ıstıq sütpen îşse, qan aynalımın jañartıp,jaqstartadı, buındardı qataytıp, jürektîñ jâne midıñ jaqsı jûmıs îsteuîne, boy ösîruge, nerv jüyesînîñ qalpına keluîne kömektesedî. Eger dâkemen tartu arqılı emdese – nervoz, ûyqısızdıq, bas aurularınan ayıqtıradı. Ağzanı âldendîrîp, antioksidanttı yağni ağzadağı qışqıldı azaytadı. Közdîñ köruîn de jaqsartadı. 

Zâr joldarı men asqazanda jinalğan tastardı otasız - aq şafranğa bal qosıp îşîp, tüsîruge boladı. Ol tastardı ügîtîp, otanıñ kömegînsîz ağzadan şığaradı. Sırtqı jağdaylarda küyîkke, terî aurularına tigîzer âserî mol.

Zamanaui meditsinada şafrannan köz tamşıların jâne basqa da dârîler jasaydı. Istıq sütke qosılğan şafran jüyke jüyelesîn jaqsartıp, este saqtau qabîletîn arttırsa, ûntaq dârîsî bauırdıñ tasın tüsîredî. Şafran islam meditsinasında da keñ tarağan. Allanıñ jaratılısı bolğan şafran gülî men Qûran ayattarın jazıp, suğa salıp îşu de emge daua. Qasiettî Qûranda: «Onıñ bîluînen tıs, jemîsterdîñ eşbîrî qauaşağınan şıqpaydı», ( Fussilât süresî, 47 ayat) – delîngendey, bûl da Alla Tağalanıñ bergen nesîbesî.

Maqala Insan.kz saytınan alındı

date23.08.2016readCount4566printBasıp şığaru